Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 29 Mayıs 2023 tarihinde yani Cumhurbaşkanlığı seçimi ikinci turunun yapıldığı 28 Mayıs’ın hemen ertesi günü, doğalgaz fiyatlarını enflasyon hesaplamasından düşeceğine dair bir açıklama yaptı. Doğrusu doğalgaz tüketiminin düştüğü Mayıs ayında, milyonlarca aileye gelir desteği şeklinde doğalgazın ücretsiz verilmesinin TÜFE artış oranının hesaplanmasından düşürüleceğinin seçimin hemen ertesi günü yapılması oldukça düşündürücüydü. Düşündürücüydü çünkü bir gün önce bedava gaz kullanmış olan milyonlarca insan, belki de bunun için Cumhurbaşkanına oy vermişti.
TÜİK 29 Mayıs tarihinde, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun (EPDK) 05.05.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğalgaz Tüketimine İlişkin Sistem Kullanım Bedelleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar konulu, 11835 Sayılı Kararının Tüketici Fiyat Endeksine Etkisi başlıklı kamuoyu duyurusu ile TÜFE’de doğalgaz fiyatının sıfır kabul edileceğini ve bunun ise 2023 yılı Mayıs ayı enflasyonunu aşağı çekeceğini açıkladı. Elbette doğalgaz fiyatının sıfır kabul edilmesi boşuna değildi. Yıllardır oynanmakta olan oyun bir kez daha sahneye konmaktaydı.
Peki, nedir yıllardır tekrar tekrar sahneye konan bu oyun? Bildiğiniz üzere, 1 Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun (SSGSS) 55. Maddesindeki düzenlemeye göre; emekliler ile emekli hak sahiplerinin maaşları yılda iki defa, her yıl ocak ve temmuz aylarında bir önceki altı aylık dönem için TÜİK tarafından açıklanan Kentsel Yerler Tüketici Fiyat Endeksi'ndeki değişim oranı kadar artırılmaktadır. Yine kamu çalışanları (memurlar) ile emeklilerinin maaşları da aynı şeklide yılda iki defa ocak ve temmuz aylarında artırılmaktadır. 4688 sayılı kanuna göre kamu çalışanları sendikaları ile Kamu İşveren Kurulu arasında imzalanan toplu sözleşmede belirlenmiş olan oranların 6 aylık TÜFE artış oranının altında kalması durumunda, maaşlar aradaki fark eklenerek artırılmaktadır.
Maalesef Türkiye İstatistik Kurumu, 5510 sayılı kanunun yürürlüğe girdiği 2008 yılından bu yana aynı oyunu oynayarak milyonlarca çalışan, emekli ile emekli hak sahibinin piyasadaki gerçek enflasyonu yansıtmayan TÜFE artış oranında maaş artışı almalarına ve maaşlarının reel olarak gerilemesine yol açmaktadır. Ne yazık ki bu oyun yıllardır sahnelenmekte ve maaşların arttırılacağı ocak ve temmuz ayları öncesi, kasım-aralık ile mayıs- haziran aylarında TÜFE arış oranları düşmüş gösterilmektedir. Nitekim TÜİK, yukarıya aldığım 29 Mayıs tarihindeki açıklamasından sonra 5 Haziran 2023 tarihinde, mayıs ayı TÜFE artış oranını %0,04 olarak açıkladı. Yani TÜİK’e göre mayıs ayında TÜFE yüzde 0,04 artmıştı. Nasıl, çok hassas bir ölçme değil mi? ilginçtir; TÜİK’in mayıs ayı TÜFE artış oranını yüzde 0,04 olarak açıkladığı saatlerde İstanbul Ticaret Odası (İTO) aynı oranı %1.66, bağımsız ekonomistlerden oluşan, Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) ise doğalgaz fiyatı sıfır olarak alınsa dahi mayıs ayı TÜFE artış oranının %5,68 olduğunu açıklıyordu. Yani TÜİK yüksek enflasyonun suçlusu olarak doğalgazı ilan etse de enflasyon gerçekte düşmemişti.
Kuşkusuz özellikle ülke yönetiminin tek adama bağlandığı 2018 yılının ikinci yarısından bu yana, partili Cumhurbaşkanının ısrarı ile uygulanmakta olan sözde yeni ekonomik modelin sonucu olan derin ekonomik çöküşün yol açtığı yüksek enflasyonla ülkede yaşanan ekonomik krize bağlı olarak, temel tüketim mallarının fiyatları hızla yukarı tırmanıyorken, TÜİK’in bilimsellikten uzaklaşması ve iktidarın istediği oranları açıklamasının tek açıklaması var. O da bir devlet kurumu olan TÜİK’in ülkeyi yöneten iktidarın müdahalesine maruz kaldığı ve bilimi değil, iktidarın önceliklerini esas aldığıdır. Tüm bu nedenlerle, son yıllarda TÜİK’in açıkladığı TÜFE oranları toplumda çok tartışılmaktadır. Zira piyasada yaşanan gerçek enflasyon ile TÜİK’in açıkladığı oranlar arasındaki uçurumu, toplum günlük hayatta bizzat yaşayarak görüyor.
TÜİK’in rakam oyunu her ne kadar son birkaç yıldır gündeme daha fazla gelmiş olsa da, TÜİK bu yönteme 5510 sayılı SSGSS Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 2008 yılından bu yana başvurmaktadır. Bu öyle gizlenen veya gizlenmeye çalışılan bir uygulama da değil. Özellikle emekli maaş artışlarının 6’şar aylık TÜFE artış oranlarına endekslendiği 2008 yılından bu yana, TÜFE’nin aylık seyrini izleyen herkes bunu gayet rahatlıkla görebilir.
TÜİK’in bu rakam oyunu emekli maaşlarının erimesine ve ciddi hak kayıpları yaşamalarına yol açtığı için, 2010 yılından itibaren, o dönem genel başkanlığını yürütmekte olduğum Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu'na (DİSK) bağlı Tüm Emekliler Sendikası (EMEKLİ-SEN) olarak, bu durumu sürekli gündemde tuttuk, yaptığımız eylem ve açıklamalarla ülkeyi yöneten iktidarı bu konuda uyardık.
TÜİK’in 29 Mayıs tarihinde doğalgaz fiyatının enflasyon hesaplamasında sıfır kabul edileceğini açıklamasının ardından, 2 Haziran 2023 tarihinde bir açıklama yaparak konuya açıklık getiren Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), 5 Haziran da TÜFE’nin açıklamasının ardından aynı gün içinde yaptığı açıklama da ise şu ifadelere yer verdi:
“TÜİK’in Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) verileri giderek tartışmalı hale gelmektedir. TÜİK’e göre Mayıs 2023 dönemi tüketici enflasyonu aylık yüzde 0,04 olarak gerçekleşti. Mayıs 2023 enflasyonun aylık 0,04 olarak gerçekleşmesinin temel nedeni TÜİK’in doğal gaz fiyatını sıfır kabul etmesidir. TÜİK 29 Mayıs 2023 tarihinde yaptığı açıklamada 2023 yılı TÜFE hesaplamaları kapsamında hanelerde bedava kullanılan doğal gaz için sıfır fiyat uygulaması yapacağını açıklamıştı. Enflasyon madde sepeti için yüzde 2,9 ağırlığı olan doğal gazın fiyatı sıfır kabul edildiği için aylık enflasyon yüzde 0,04 olarak açıklandı.
Aylık enflasyonun yüzde 0,04 olarak gerçekleşmesi sonucunda Ocak-Mayıs dönemi beş aylık enflasyon oranı yüzde 15,2 olarak açıklandı. Temmuz 2023’te açıklanacak enflasyon oranında da aylık 25 m3 doğalgaz fiyatı düşülerek hesaplama yapılacak. Yaz aylarında doğalgaz tüketimin düşmesi nedeniyle bu durum da enflasyonda aşağı doğru bir baskı yaratacak ve muhtemelen Haziran 2023 enflasyonu da beklenen ve yaşanandan düşük çıkacak. Böylece Temmuz 2023’te altı aylık enflasyona göre zam alacak işçiler büyük kayba uğrayacak.
2 Haziran 2023 tarihinde kamuoyuna yaptığımız açıklamamızda da vurguladığımız gibi TÜİK’in enflasyon ölçümünde doğalgaz fiyatını sıfır olarak kabul etmesi çalışanların ekmeğiyle oynamaktır. Doğalgaz bedelinin bir bölümünün veya tamamının Hazine tarafından karşılanması bir gelir desteği, sübvansiyondur. Bu tip desteklerin enflasyon hesabından düşülmesi bu desteklerin yarattığı ek gelirin enflasyon hesaplaması yoluyla geri alınması anlamını taşır ve gelir desteklerini anlamsız kılar. TÜİK enflasyonu hesaplarken benimsediği doğalgazda sıfır fiyat uygulamasıyla gelir destekleri ve sübvansiyonların yaratacağı olumlu etkiyi de sıfırlamaktadır. Bu kabul edilemez.”
Evet, DİSK’in açıklamasında belirttiği gibi TÜİK’in bu rakam oyunu, milyonlarca çalışan ile emeklinin maaşlarının yüksek enflasyon karşısında erimesine yol açacak ve yoksulluğu artıracaktır.
14 Mayıs 2023 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanı 1. Tur Seçimi ile milletvekili seçimlerinin propaganda döneminde, özellikle Cumhurbaşkanının ağzından nemurlar ile emeklilere refah payı verileceğine dair vaatleri sıkça duyduk. Bence TÜİK rakam oyunları ile düşük enflasyon oranları açıklayarak, Cumhurbaşkanına verilecek maaş artışlarını birkaç puan yukarı çekme alanı açmaktadır. Zira sistem her şeyi ile tek kişiye bağlanmış iken, verilen artışlarının onun lütfu olarak algılatılması önemlidir. Kısacası ülkede tek söz sahibi olan Cumhurbaşkanına, birkaç puanlık artış için şov yapma alanı açmanın bir sakıncası yoktur. Önemli olan Cumhurbaşkanının ne kadar emekçi ve emekli sever olduğu algısını güçlendirmek ve “Yaparsa Reis Yapar” söylemini doğrulatmaktır. Nitekim ocak ayı maaş artışlarında bunu yaşayarak gördük. TÜİK’in Aralık 2022 ayı TÜFE oranını açıkladığı gün, Cumhurbaşkanı memurlar ile emeklilere %25 maaş artışı verileceğini açıkladı. Bununla yetinmeyen Cumhurbaşkanı, ertesi gün partisinin grup toplantısında yaptığı konuşmada oranı %30’a çıkardıklarını, en düşük emekli maaşını ise 5,500 liraya çıkarılacağını müjdelemiş ve 2023 seçimlerinde halktan son kez destek istemişti. Asıl ilginç olan ise; ocak maaş artış oranının ENAG’ın 2022 yılının ikinci yarısı için açıkladığı %38,57 oranındaki 6 aylık enflasyona yakın olması ile Cumhurbaşkanı kamu çalışanları ile emeklilere %30 maaş artışı verme lütfunda bulunmuş oldu.
Nasıl, çok güzel bir kurgu değil mi? Önce TÜİK’e enflasyonu düşük açıklat, sonra kendin rakamı yükselt ve asıl enflasyonun altındaki artışı şov yaparak açıkla.
