24 Haziran 2018 tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı ve milletvekili genel seçimleri öncesi açıklama yapan zamanın Başbakanı Binali Yıldırım, iki dini bayram olan Ramazan ve Kurban bayramlarında emekliler ile bunların hak sahibi dul ve yetimlerine 1000’er lira bayram ikramiyesi verileceğini açıklamış ve daha sonra yapılan kanun düzenlemesi ile bayram ikramiyesi verilmeye başlanmıştı. Ancak Başbakan’ın açıklamasında açıkladığı gibi, hak sahiplerinin tamamı 1000 lira ikramiye alamamıştı. Zira vefat eden emeklilerin maaş alan dul ve yetimlerine aldıkları maaş oranında ikramiye verilmişti. Buna göre, kendisine eşinin maaşının yüzde 75'i oranında dul maaşı bağlanmış eşe 750 lira ikramiye ödenirken %50 oranında maaş alan hak sahibi çocuğu ise 500 lira bayram ikramiyesi almıştı.
Burada asıl üzerinde durulması gereken konu, önceki yıllarda ikramiye verilmesine karşı çıkan ve muhalefet partilerinin, "İktidar olduğumuz takdirde, emeklilere dini bayramlarda, maaşları tutarında, yılda iki ikramiye vereceğiz." vaatlerine, “Kaynak yok, nereden vereceksiniz?” diye karşı çıkan AKP'nin ikramiye verme noktasına gelmiş olmasıydı.
Elbette iktidar bu noktaya kolay gelmemişti. Kuşku yok ki, 2007 yılından itibaren verilen mücadelenin oluşturduğu kamuoyu baskısı, iktidarı adım atmak zorunda bırakmıştı. Zira bu mücadeleyi muhalefet partileri görmüş ve iktidar oldukları taktirde emeklilere dini bayramlarda iki ikramiye vereceklerini seçim bildirgelerine koymuşlardı.
Kuşkusuz muhalefetin emeklilere ikramiye vereceği vaadinde bulunmasını sağlayan, zamanın tek emekli sendikası olan DİSK’e bağlı Tüm Emekliler Sendikası'nın (DİSK/EMEKLİ-SEN) 2007 yılından itibaren, emeklilere yılda iki ikramiye verilmesi talebini sürekli gündemde tutarak çeşitli eylem ve etkinliklerle basının ve kamuoyunun dikkatini konuya çekmesiydi.
Türkiye’de emeklilere ikramiye verilmesi talebi, ilk olarak, o zaman genel başkanlığını yürütmekte olduğum DİSK'e bağlı Tüm Emekliler Sendikası (DİSK/EMEKLİ-SEN) tarafından 2007 yılında gündeme getirilmişti. Sendikanın bu talepte bulunmasının amacı, büyük çoğunluğu açlık sınırı altında maaş alan emeklilerin, bayramlarda ortaya çıkan ekstra harcamalarını karşılamalarına katkı sağlanmasıydı. Böylece emekliler bayramlarda bir nebzede olsa rahatlayacaklardı. Zira gerek yapılan araştırmalar gerekse üye toplantılarında tarafımıza iletilenler, bize emeklilerin büyük çoğunluğunun aldıkları maaşla günlük yaşamlarını idame ettirmekte zorlandıklarını gösteriyordu. Bu nedenle, Emekli-Sen olarak 2007 yılında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, sendikayla toplu sözleşme yapması çağrısında bulunmuş ve taleplerimizi içeren taslak iletmiştik. Bu taslak çalışmasında yer alan en önemli taleplerden biri, yılda iki defa dini bayramlarda emeklilere birer maaş tutarında ikramiye verilmesiydi.
Elbette sendika olarak o zaman bakanlığa verdiğimiz taslakla yetinmedik. Hükümeti adım atmaya zorlamak için zaman zaman eylem ve etkinlikler yaptık. Parlamentoda bulunan siyasi partilerin grup başkanvekilleri ile görüşmeler gerçekleştirip, emeklilerin çözüm bekleyen sorunları ile taleplerine ilişkin dosyalar ilettik. Bu amaçla, birçok defa basın açıklaması yaparak Türkiye çapında bildiriler dağıttık ve imza kampanyaları düzenledik. Yürüyüş ve basın açıklamaları düzenleyerek, toplanan imzaları konunun muhataplarına ilettik. Süreklilik arzeden bu çalışmalar, taleplerin önemli bir kısmının 2011 ve 2015 milletvekili genel seçimlerinin propaganda sürecinde, muhalefet partilerinin seçim bildirgelerinde yer almasını sağladı.
Tüm bu çalışmalar önemli bir kamuoyu oluşturdu ve Cumhuriyet Halk Partisi ile Halkların Demokrasi Partisi genel başkanları grup konuşmalarında, grup başkanvekilleri ise meclis oturumlarında konuyu dile getirdiler ve iktidar oldukları taktirde emeklilere bayram ikramiyesi verilmesi için gerekenleri yapacaklarını açıkladılar. Sadece açıklamakla kalmadılar yukarıda belirttiğim gibi seçim bildirgelerine koydular. İktidar ise her seferinde, “Kaynak yok, nereden vereceksiniz?” diyerek zaman kazanmaya çalıştı. Çalıştı ancak 16 Nisan 2017 tarihinde yapılan anayasa referandumu ile getirilmiş olan tek adam yönetimine geçiş için 24 Haziran 2018 tarihinde yapılan seçimler öncesi, seçimi kazanmak için de olsa emeklilere ikramiye verileceğini açıklamak zorunda kaldı. Elbette bu tesadüf değildi. Zira AKP-MHP iktidar bloku, adına Cumhurbaşkanı Hükümet Sistemi dedikleri garip yönetim biçiminin hayata geçirilmesi konusunda, o gün için sayıları 12,5 milyon olan emekliler ile ailelerinin oylarına şiddetle ihtiyaç duymaktaydı. İstenen rakam olmasa da, iktidarın önceki yıllarda "Kaynak yok" diye karşı çıktığı bayram ikramiyesini verme noktasına gelmiş olması ve bunun için kanuni düzenleme yapması, önemli bir kazanımdı. Kuşkusuz emekliler bu kazanıma sendikanın 11 yıllık uzun soluklu mücadelesi ile ulaşmışlardı. Zira kamuoyu baskısı, iktidarı sıkıştırmış ve bir noktadan sonra emeklilere ikramiye verme noktasına getirmişti.
Öte yandan bu kazanım, "emekli sendikası mı olur?" diyenlere, mücadeleden emekli olunmayacağını gösteren önemli bir kazanımdı. Ne yazık ki, emekliler için önemli bir kazanım olan bayram ikramiyesi sonraki yıllarda yeterli düzeyde arttırılmadığı için sembolik bir harçlık düzeyine gerilemiş bulunuyor. Nitekim Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Dairesi (DİSK-AR), konu hakkında hazırladığı raporda ikramiyenin kaybına dair şu tespitlerde bulunuyor. Emeklinin ikramiye kaybının 2024 yılı için en az 15 bin TL. olduğunu belirterek başlayan raporda DİSK-AR:
• Emekli bayram ikramiyesinin asgari ücrete oranı 2018’de yüzde 62 iken 2024’te yüzde 18’e geriledi.
• Resmi enflasyon 2018-2024 arası 6 yılda yüzde 200, resmi gıda enflasyonu yüzde 690 artarken emekli bayram ikramiyesi sadece yüzde 200 artarak 3.000 TL yapıldı.
• 2018’de 1.000 TL olarak saptanan bayram ikramiyesi 2021’de 1.100 TL, 2023’te 2.000 TL, 2024’te ise 3.000 TL oldu.
• Emekli bayram ikramiyesi resmi enflasyon kadar artsaydı en az 6.163 TL, gıda enflasyonu kadar artsaydı en az 7.904 TL, asgari ücret kadar artsaydı en az 10.606 TL olmalıydı.
• Emeklinin asgari ücrete göre kaybı yalnızca 2024’te 15 bin TL!
• Emekli bayram ikramiyesi en az asgari ücret kadar olmalıdır.
• Emekliye her yıl dört asgari ücret ikramiye ödenmelidir.
Bu tespitleri kamuoyuyla paylaşan DİSK-AR, raporun devamında şu değerlendirmeyi yapıyor: “AKP Hükümeti tarafından 2008’de çıkarılan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu emekli aylık ve gelirlerinin ciddi biçimde düşmesine sebep oldu. Emekli aylıklarının giderek düşmesi kamuoyunda büyük tepkiyle karşılandı. Tepkiler karşısında emekli aylıklarını artırmak yerine geçici bir çözüm olarak yılda iki kez dini bayramlarda emeklilere ikramiye verilmesi yoluna gidildi. 2018 yılında 1.000 TL olarak belirlenen emekli ikramiyesi 2021’de 1.100 TL, 2023’te 2.000 TL ve 2024’te 3.000 TL olarak uygulandı. Böylece emekli bayram ikramiyeleri asgari ücret ve artan enflasyon karşısında alım gücünü kaybetti.
DİSK-AR tarafından hazırlanan bu araştırma bülteninde emekli bayram ikramiyelerinin 2018-2024 arasında enflasyon, gıda enflasyonu ve asgari ücret karşısında nasıl eridiği ele alınıyor ve en az ne kadar olması gerektiğini ortaya konuyor. Rapordan özet bulgular şöyle:
• Emekli bayram ikramiyelerinin asgari ücrete göre kaybı yalnızca 2024 için 15 bin TL’den fazla!
• Gıda enflasyonuna göre emekli ikramiyesinin alım gücü son 5 yılda 1.000 TL’den 398 TL’ye düştü.
• Resmi enflasyona göre emekli bayram ikramiyesinin alım gücü 5 yılda 1.000 TL’den 517 TL’ye düştü.
Son zamanlarda emeklilerin yaşamı ve kayıpları hakkında sık sık raporlar hazırlayan DİSK-AR bir kez daha bu büyük kitlenin yaşadıkları mağduriyete dikkat çekmektedir.
Peki, ne yapılmalı?
1. Emekliler ile dul ve yetimleri arasındaki ayrıma son verilmeli ve DİSK-AR’ın da belirttiği gibi, tüm emekliler ile hak sahiplerine yılda 4 defa asgari ücret tutarında ikramiye verilmelidir.
2. Emekli ikramiyesi, 3.000 lira gibi göstermelik bir rakam olmaktan çıkarılmalı ve emeklilerin ihtiyacına cevap vermesi için her emekliye ödeme tarihinde uygulanmakta olan asgari ücret tutarında ikramiye verilmeli ve ikramiye her yıl asgari ücret artış oranı kadar artırılmalıdır.
2007 yılından 2018 yılına kadar 11 yıl süreyle yapılan çalışmalar ve verilen mücadeleler sonucu elde edilmiş olan ikramiyenin, ihtiyaca cevap verecek düzeye çıkarılması için emekli sendikaları, içinde bulunduğumuz seçim sürecini iyi değerlendirmeli ve mücadeleyi yükseltmeliler. Unutulmamalıdır ki, bu seçim basit bir parti ve aday yarışının çok ötesinde, emekliye "Kaynak yok!" derken, sermayenin milyarlarca lira vergisini affedenlere "Artık yeter!" deme seçimidir!
